ʇɥɔızǝ⅁ uǝǝ⅁
verhalen zonder maskers
EDITIE 1 — DE GORZEN, SCHIEDAM
Acht maanden lang groeide Geen Gezicht van een lied, een paar lege tafels en een nogal onwaarschijnlijk plan uit tot een film met live koor.
Er kwamen
81 kwamen vaker terug.
De anderen zijn vermoedelijk ergens anders.
Er werd gezongen.
Gebouwd.
Genaaid.
Gespeeld.
Gefilmd.
Er ontstond een vijfstemmige partituur van
48 mensen zongen op enig moment mee. Uiteindelijk bleven er 23 over.
Er waren twintig koorrepetities. Op een gegeven moment namen koorleden instrumenten mee.
We besloten ze niet meer weg te sturen.
Er werd gefluisterd, geademd en geroepen.
Niet alles hoefde nog op zingen te lijken.
Ondertussen begon ergens anders de film- en theatergroep. Daar bestond geen duidelijk voorbeeld voor.
Dat was niet erg.
Wij hadden het voorbeeld toch niet.
Op twee informatieavonden kwamen weinig mensen af. Toen gingen we mensen persoonlijk vragen. Dat werkte beter.
Uiteindelijk speelden 27 mensen mee. Twaalf bleven min of meer vast. Ze waren tussen de 17 en 74 jaar oud.
Mensen namen voorwerpen mee.
En verhalen.
En bewegingen.
Sommige daarvan kwamen in de film terecht.
Andere niet.
Het decor begon met
een paar tafels.Toen waren er
Dat zijn er vrij veel voor mensen die hun maskers juist af wilden zetten.
Tien middagen werden twintig.
Twintig bleken trouwens ook niet genoeg.
Er kwamen stoffen, kostuums, hout, piepschuim, handen, hoofden en dingen waarvoor nog geen goede naam bestond.
Er kwam een
tunnel van zeven meter.We bouwden hem. Daarna bouwden we hem ergens anders opnieuw. Daarna ging hij naar een filmstudio om nog een keer gebruikt te worden.
Sommige dingen hebben een langer leven dan voorzien.
Er kwam een wand voor kinderen, met deurtjes waar kinderen doorheen konden kruipen.
De kinderen oefenden het kruipen.
Een week later deden ze het opnieuw.
Maar nu voor de camera.
Boris kreeg scheerschuim op zijn hoofd totdat zijn gezicht verdwenen was. Emilie en Mia renden door de tunnel.
Er kwam niet één Geen Gezicht.
ER KWAMEN ER DRIE.De grootste kon niets.
MENSEN nodig.
Ze kregen één workshop van Veronika Zablotska, een poppenspeler uit Oekraine.
Een week later stonden ze met de pop op het Grotekerkplein.
Veel meer voorbereiding was er niet.
Soms waren er een paar mensen. Soms meer dan zestig.
Er waren camera’s nodig, kostuums, decor, techniek, vervoer en eten. Maar vooral moesten al die mensen op dezelfde dag op dezelfde plek verschijnen.
Dat is acht keer gelukt.
Rotterdam en Schiedam gingen ondertussen meespelen.
Het huis achter de voordeur hebben we nooit gevonden.
We werkten met culturele organisaties, sociale organisaties, zorginstellingen, werkplaatsen en opvanglocaties. Soms maandenlang. Soms ging er alleen ergens een deur open.
Bij Bosshardt gaf ons uiteindelijk gewoon de sleutel.
Tien kooravonden werden twintig.
Tien decormiddagen werden twintig.
We namen steeds meer ruimte in beslag.
DOE MAAR.
Niet iedereen kwam voor hetzelfde.
Reuben wilde graag iets doen.
Dus maakte hij foto’s.
Reuben wilde nog iets doen.
Dus werd hij filmer.
Daarna technicus.
Geluidsman.
Databeheerder.
Editor.
REUBEN
En uiteindelijk werd zijn huis onze montagestudio.
Wij kwamen ’s ochtends binnen en gingen ’s avonds weer weg.
Reuben bleef.
Hij woonde er namelijk.
Daarna wilde hij nog iets doen.
Er waren professionals. Er waren vrijwilligers.
Er konden twaalf mensen betaald worden. Er waren ook heel veel mensen die niet betaald werden.
Dat was spannend.
Op 13 september werd hij drie keer vertoond met het koor live naast het scherm.
Mensen lachten.
Mensen applaudisseerden.
Sommige mensen moesten huilen.
Daarna ging iedereen naar huis.
Daarmee leek de zaak afgehandeld.
Dat was niet zo.
GEEN
GEZICHT
Een verhaal in stemmen
wandelend door de wereld droeg ik
vele gezichten, ook al waren er
die me deden huilen
ik had ze alle op hun eigen wijze lief
steeds beter leerde ik ze kennen
mijn gekke bekken, grijns en grote smoel
toch was er niet één die voelde
als degene die ik werkelijk was
’t was zelfs of er achter mijn lach iets ging verborgen
iets wat mij steeds harder riep
op zoek naar wat daarachter schuilging
ontdeed ik mij toen één voor één
van de maskers die ik door de jaren heen
onafgebroken gedragen had
totdat daarachter verschijnen zou
ik wist het zeker, mijn ware gezicht
maar toen mijn laatste masker neerviel
toonde de spiegel een onvoorstelbaar beeld
op de plek waar net mijn gezicht nog zat
keek ik nu in het donker van een gapend gat
en ik worstelde met het besef
dat ik achter mijn maskers zelf geen gezicht had
GEEN GEZICHT
ik ben geen gezicht
achter al mijn maskers
heb ik geen gezicht
je denkt misschien dat ik ontdaan was
maar nu ik van mijn maskers gescheiden was
voelden de emoties waaraan zij
uitdrukking gaven eveneens niet zo dichtbij
van een afstand las ik de paniek
op wat net nog mijn masker was, toch, bang was ik niet
Behoedzaam zamelde ik alle
gevallen smoelwerken van de grond bijeen
en bracht ze samen in mijn huis.
Als was mijn leven als tentoonstelling uitgestald.
Ik was door mijn gevoelens zo vaak overmand geweest
dat wat ze wilden zeggen me steeds ontging.
Nu er afstand was, hoorde ik voor het eerst
wat al die tijd in mij gesproken had.
En plotseling stroomde alles naar buiten:
alles wat ik gevoeld had zonder het te begrijpen,
alles wat ik begrepen had zonder het te voelen,
wat mijn angst voor mij verborgen had,
wat mijn verdriet al die tijd had geweten
en wat mijn verlangen nergens vinden kon.
Wel dagenlang zat ik te luisteren.
Eén voor één vertelden zij wat ik niet had verstaan.
Gaandeweg trok een scheef gezicht weer recht,
een lange werd door wat hij zei wat minder lang,
en toen ieder gesproken had
werd ik, net als mijn maskers, vredig en stil.
GEEN GEZICHT
ik ben geen gezicht
achter al mijn maskers ben ik
geen gezicht
het moment was nu wel gekomen
waarop ik mij aan de wereld tonen moest
ik had al wel verwacht dat mijn huidige staat
veel stof zou doen opwaaien daar waar ik zou gaan
toch vond ik in ogen die ik trof
meer huivering en angst dan dat ik had verwacht
alsof ik hen herinnerde aan
iets kostbaars wat in stilte lang verwaarloosd was
Het missen van mijn gezicht maakt dat
je wel rechtstreeks in mijn innerlijk kan zien.
Juist die blik, rechtstreeks naar binnen,
leek te veel om te verdragen
Hun afkeer is mij niet geheel vreemd.
De kiem ervan is van buitenaf gezaaid.
De waarde van een mens ligt in onze tijd
nu eenmaal niet in zijn wezen maar in wat hij toont.
De ziel is als een erfstuk dat we verloren
op weg naar een schitterend bestaan.
een menigte groeide om mij heen
hun stemmen zwollen aan tot een dwingend koor
de eis mij te bedekken klonk als een wet
er brak een gil, gevolgd door een luid bevel
ik bood geen enkel tegenweer
toen ik werd afgevoerd als iets wat er niet mag zijn
GEEN GEZICHT
ik ben geen gezicht
hoor ze zeggen: grijp hem!
het is Geen Gezicht!
bij mijn verschijning voor de rechter
was de zaal wel tot de laatste stoel bezet
er gingen vragen rond: heeft de mens een kern
of bestaat hij slechts uit lagen aan de buitenkant?
leidt de stad gezichtsverlies
als mijn afzicht’lijkheid zomaar toegelaten wordt?
ik sprak tot hen, mijn stem was helder
u verwijt mij te zijn zonder gezicht
dat ik mijn binnenste maar openlijk toon
vindt u aanstootgevend en daarbij geen gezicht
ik zou mij tonen zonder dat wat
een mens in uw wereld tot aanvaardbaar wezen
maakt
maar wat ik droeg was nooit mijn gezicht
het waren afdrukken van anderen
maskers, zorgvuldig gevormd
uit verwachtingen die de mijne niet waren
het moet minder eenzaam hebben geleken
iemand te zijn in de ogen van een ander
dan niemand in die van mijzelf
zo raakte ik eraan gewend
mijzelf van buitenaf te bekijken
en misschien is dat niet zo vreemd
onze ogen zijn naar buiten gericht
we leren de wereld kennen
door naar haar te kijken
en misschien zijn we daardoor gaan geloven
dat ook wijzelf
daarbuiten te vinden zijn
in wat van ons zichtbaar wordt
in wat we tonen
in alles wat glanst
in de ogen van een ander
zo bouwen we langzaam
aan de buitenkant van ons bestaan
en vergeten soms
dat iedere façade
ook iets aan het zicht onttrekt
hoe meer we ons laten zien
hoe gemakkelijker het misschien wordt
om ongezien te blijven
en zo staan we tegenover elkaar
ieder achter wat hij van zichzelf
zichtbaar heeft gemaakt
maar ik zag in: ’k ben niet wat mensen
van mij zien. Wie ik ben, leeft van binnenuit.
Ik ben altijd hier, aan deze kant,
van waar ik kijk, waar ik ervaar en waar ik voel
Ik denk dat ik heel lang bezig ben geweest
iemand te worden.
Iemand die iets kon.
Die iets wist.
Die ergens gekomen was.
Maar op een gegeven moment begon ik te begrijpen
dat al die dingen eigenlijk buiten je liggen:
wat je hebt, wat je weet, wat je bereikt hebt.
En ik begon me af te vragen
hoeveel die dingen eigenlijk over mij zeiden.
Want je bouwt ze langzaam om jezelf heen,
laag voor laag,
en voor je het weet denk je dat dat is wie je bent.
En het vreemde is:
het kan er prachtig uitzien.
Het kan glanzen.
Maar uiteindelijk is het ook een soort schil.
En ik merkte dat ik achter die schil eigenlijk
heel alleen was.
Want wat ik om mezelf heen had gebouwd
stond niet alleen tussen mij en andere mensen,
het stond ook tussen mij en mezelf.
Ik had altijd willen zijn wie ik wilde zijn,
maar ik was er nooit aan toegekomen
te zijn wie ik was.
nu ik besloot dat ik moest breken
met het leven dat zich van buiten afspeelt
legde ik toen langzaam alles af
mijn glimlach, mijn ideeën en ook mijn bezit
ik wilde niet succesvol meer zijn
niet rijk, niet slim, niet mooi en zelfs
niet meer iemand
en wel zo sta ik vandaag voor u:
zonder masker, zonder muur en zonder naam
ik heb geen eigendom, ik ben geen gezicht
en vind het prima als ik in uw ogen niets ben
niet omdat ik het mens-zijn verwerp
maar juist omdat ik die mens terugvinden wil
Ik stopte even om het zweet van mijn voorhoofd te vegen.
En pas toen merkte ik dat zich tijdens mijn spreken langzaam opnieuw een gezicht had gevormd voor mijn hoofd.
In mijn vuur was ik iemand geworden.
Iemand met ideeën. Met woorden.
Met overtuiging.
Vlug trok ik het masker weer van mij af.
Ik bleef staan.
Mijn handen leeg.
Mijn gezicht open.
Er was niets meer dat ik kon toevoegen zonder het weer te bedekken.
Daarna sprak ik niet meer.
DE KOOR
PARTIJEN
De vijf stemmen van Geen Gezicht.
Om te lezen, te oefenen en mee te zingen.
LUISTER
EN ZING
MEE✳
Beluister de melodielijnen van de verschillende stemmen en oefen je eigen koorpartij.
NAAR SOUNDCLOUD ↗WIJ HEBBEN
GEEN GEZICHT.
Maar wel een e-mailadres.